امروز ۲۹ شهریور ۱۳۹۹
۰۹۱۲۲۹۶۷۸۳۹
امروز ۲۹ شهریور ۱۳۹۹
۰۹۱۲۲۹۶۷۸۳۹
محمد برقبانی مدیرعامل آبتین دانا پلاست

بسته‌بندی به‌عنوان یک ابزار کارآمد سال‌هاست که موردنظر کارشناسان علم بازاریابی قرار گرفته است. استفاده از انواع مختلف بسته‌بندی ضمن اینکه قابلیت نگهداری بهتری را به کالا می‌بخشد در کسب سهم بالاتری از بازار، برای کالای موردنظر نیز موثر است.

 
 نظریه‌پردازان بازاریابی دو نقش مهم برای بسته‌بندی متصور هستند که عبارتند از: «نقش محافظت» و «نقش تبلیغات». چنانچه از واژه به‌کار گرفته‌شده برای این نقش‌ها نیز برمی‌آید، نقش نخست به‌وجه نگهداری و دوام حاصل از بسته‌بندی و نقش دوم به‌جنبه آگاهی‌دهنده و پیش برنده بسته‌بندی اشاره دارد.
 
توجه به موازین بسته‌بندی بهداشتی موجب شده است که محصولات مختلف غذایی کشور به‌رغم دارا بودن کیفیت بسیار خوب، در بدو تولید به‌دلیل پیدایش پاره‌ای آلودگی‌های ثانویه یا عرضه در اندازه‌ها و اشکالی خارج از استاندارد یا پسند بازار هدف نتوانند به بازارهای جهانی راه ‌یابند و مسیر را برای افزایش سطح تولید داخلی هموار کنند. بدیهی است با اصلاح کیفیت و بهبود بسته‌بندی بهداشتی محصولات غذایی تولیدی کشور، قابلیت رقابت با محصولات مشابه خارجی را در بازارهای جهانی خواهند داشت. همچنین با توجه به بازار تقاضای مطلوب داخلی برای انواع محصولات غذایی، لزوم توجه بیشتر به بسته‌بندی این مواد برای افزایش سهولت دسترسی (عرضه) و نگهداری مشخص‌تر می‌شود. ضمن اینکه پرداختن به این موضوع، دارای توجیه مناسب اقتصادی است و با بهبود وضعیت بسته‌بندی می‌توان بستر مناسبی را برای اشتغال نیروهای ماهر و نیمه‌ماهر فراهم آورد.
 
بسته‌بندی با نگاه صادراتی، یکی از مواردی است که می‌تواند سبب افزایش صادرات غیرنفتی شود و براساس آمار و اطلاعات موجود، با وجودی که هزینه بسته‌بندی ۱۰درصد قیمت تمام‌شده کالاهای صادراتی را تشکیل می‌دهد، اما تا حدود ۹۰ درصد می‌تواند ارزش‌افزوده ایجاد کند. درحال‌حاضر، یکی از بزرگ‌ترین مشکلات صنعت بسته‌بندی، نبود ماشین‌آلات و خط تولید صنعتی استاندارد برای بسته‌بندی کالاها و محصولات در کشور است؛ به‌طوری‌که در بسیاری از کارگاه‌ها مخصوصا شهرستان‌ها، بسته‌بندی به‌صورت سنتی انجام می‌شود.
 
بخش بسته‌بندی در ایران از جمله بخش‌هایی از صنعت و خدمات است که هیچ اداره و بخش‌خاصی در دولت به‌طور مستقیم به امور آن نمی‌پردازد. از این جهت همواره نوعی جفا در حق این بخش روا می‌شود. در دعوای بودجه یا هنگام تبیین راهبردهای خاص توسعه کشور، سهم مشخصی برای بسته‌بندی کنار گذاشته نمی‌شود. قطعا استفاده از افراد متخصص در این حوزه می‌تواند کیفیت کارکرد دستگاه‌ها، بسته‌ها و سایر موارد را به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای افزایش دهد. متاسفانه عدم نگاه علمی به این حوزه، صدمات اقتصادی و کیفی زیادی به محصولات غذایی وارد کرده است. از سوی دیگر در کشور ما شرکت‌های غیرقانونی به‌طور گسترده فعالیت می‌کنند و محصولات خود را بدون هیچ قاعده و قانونی در صنعت کشور به فروش می‌رسانند. در این بین، بسیاری از مردم عادی و صنعتگران دچار ضررهای جبران‌ناپذیری می‌شوند و متاسفانه در این زمینه سازوکارهای قانونی بسیار ضعیف عمل می‌کنند.
 
اما با وجود فواید بی‌شماری که صنعت بسته‌بندی می‌تواند برای رشد و توسعه تجارت و اقتصاد کشور داشته باشد، مسائل و مشکلاتی در این صنعت وجود دارد که باعث شده این صنعت نتواند آن‌گونه که باید در کشور توسعه یابد. باور نداشتن فعالان و سیاست‌گذاران بخش اقتصاد نسبت به ضرورت توجه هرچه بهتر به این صنعت و نقش آن در رشد و توسعه اقتصادی کشور یکی از عمده‌ترین چالش‌های صنعت بسته‌بندی است. همچنین نبود متولی و جایگاهی ساختارمند برای حل مسائل و معضلات این صنعت را می‌توان یکی دیگر از چالش‌ها برشمرد. همچنین چالش‌هایی مانند «توسعه‌ نیافتن ارتباطات بین‌المللی و استفاده از تجارب و اصول جهانی مانند سازمان بین‌المللی بسته‌بندی»، «نبود تحقیقات لازم و کافی و فقدان استفاده کاربردی از اندک مطالعات و پژوهش‌های انجام‌شده در این صنعت» و «عملکرد جزیره‌ای و اقدامات غیرمنسجم و وجود موازی‌کاری‌ها و سیاست‌کاری‌ها» در صنعت بسته‌بندی موادغذایی کشور دیده می‌شود.
 
البته برخی صنعتگران معتقدند مشکلات دیگری هم در این صنعت به چشم می‌خورد. «نداشتن بانک اطلاعاتی منسجم، فقدان آمار و اطلاعات صحیح و یکپارچه از میزان تولید صنایع بسته‌بندی»، «نبود توجه لازم و کافی به صادرات غیرنفتی کشور و در مواردی هم صادرات فله‌ای محصولات کشاورزی و باغی»، «نبود اعتبارات مناسب برای حمایت صنعتگران در جهت خرید یا به‌روز کردن تجهیزات و ماشین‌آلات»، «عدم وجود تشکل و صنف مناسب در جهت حمایت از مشکلات این صنعت»، «عدم مدیریت بحران موجود در این صنعت در تمام عرصه‌های خرید»، «عدم استفاده از ظرفیت‌های علمی و دانشگاهی صنعتگران در پیشبرد و بهبود این صنعت»، «نگاه سنتی صنعتگران به این صنعت»، «خرید دستگاه‌های بی‌کیفیت توسط صنعتگران» و «استفاده از مواد اولیه بسته‌بندی با کیفیت بسیار پایین» را می‌توان از دیگر چالش‌هایی دانست که در صنعت بسته‌بندی جانمایی شده است.
 
این دست‌اندازها در حالی وجود دارد که رشد روزافزون جمعیت، توجه ویژه دولت‌ها در تامین و تولید بیشتر مواد غذایی مورد نیاز که امروزه تحت‌عنوان امنیت غذایی مطرح می‌شود را طلب می‌کند. در امنیت غذایی توجه به بهداشت و پیشگیری از آلودگی مواد غذایی موضوعی است که باید توجه ویژه‌ای به آن کرد. بنابراین بحث بسته‌بندی مواد غذایی که ساده‌ترین روش برای محافظت از مواد غذایی است پیش می‌آید. معمولا بسته‌بندی از مواد غذایی در مقابل نفوذ عوامل خارجی، همچنین حفظ خواص داخلی آن محافظت می‌کند. با توجه به اهمیت بسته‌بندی در کاهش فساد مواد غذایی و تاثیر آن روی فروش محصول، توجه به جنبه‌های مختلف آن بسیار ضروری است.

دنیای اقتصاد
سعید صنعتی مدیرعامل شرکت شیشه رازی

یکی از مولفه‌های مهم و تعیین‌کننده در موفقیت کشورهای توسعه‌یافته و توفیق

آنها در افزایش روزافزون تولیدات و تصاحب بازارهای جهانی، بسته‌بندی

استاندارد و ارائه تولیدات در پوشش بسیار زیبا و مناسب است.

 
فرهنگ بسته‌بندی محصولات و تولیدات، برای ارائه و فروش در بازارهای مختلف جهان، موردی است که در سال‌های اخیر، جایگاه ویژه‌ای را کسب کرده است و به عاملی مهم در میزان فروش یک واحد تولیدی تبدیل شده است. هر قدر بسته‌بندی یک محصول، زیبا، مناسب، در برگیرنده مشخصات و معرف محصول و مطابق با جنبه‌ها و خصوصیات روان‌شناختی خریداران باشد، به همان اندازه از بازار و فروش خوبی برخوردار خواهد بود. 
البته با وجودی که بسته‌بندی از نظر جذاب کردن ظاهر بسته و بازار پسند بودن آن اهمیت زیادی دارد، این جنبه از بسته‌بندی در برخی موارد ممکن است بقیه اهداف کاربرد آن را تحت پوشش قرار دهد و تولیدکننده هوشیار باید از این خطر دوری کند، چراکه سرمایه‌گذاری بیش از حدواندازه بر این جنبه از بسته‌بندی نه ‌تنها باعث موفقیت محصول در بازار نمی‌شود، بلکه موجب شکست آن نیز می‌شود. در این مورد باید همواره سرمایه‌گذاری انجام شده با محتویات درون بسته هماهنگ باشد، چه از بعد اقتصادی و چه از بعد اطلاعاتی که از این طریق در اختیار مصرف‌کننده گذاشته می‌شود. از سوی دیگر، نامناسب بودن بسته‌بندی کالاهای عرضه ‌شده می‌تواند به آسیب‌دیدگی محتویات بسته‌بندی‌ها منتهی شود یا توزیع‌کنندگان، عرضه‌کنندگان، مصرف‌کنندگان و سایر افراد دارای تماس با کالاهای مزبور را با مخاطراتی مواجه کند و منجر به بروز خسارات مالی شود. بسته‌بندی می‌تواند از جنس پلاستیک، شیشه، فلز، آلومینیوم، کاغذ و مقوا باشد و البته استانداردها و آزمون‌های کیفی هر کدام از این نوع بسته‌بندی‌ها متفاوت است.
 
شیشه به‌عنوان یکی از بسته‌بندی‌های رایج دنیا، سالم‌ترین نوع بسته‌بندی در صنعت غذا و دارو به شمار می‌رود، زیرا از سه جهت حائز اهمیت است. نخست اینکه شیشه خنثی‌ترین نوع بسته‌بندی است و هیچ تداخلی با مواد داخلی آن ندارد. این موضوع باعث می‌شود تا محتویات داخل شیشه طعم، رنگ و بوی خود را از دست ندهد. دوم اینکه شیشه نفوذناپذیر است و از محتویات خود به بهترین نحو محافظت می‌کند. سوم اینکه شیشه تنها نوع بسته‌بندی است که هزاران بار قابل بازیافت است و هر بار که بازیافت می‌شود، کیفیت خود را از دست نمی‌دهد. همه این مزایا باعث شده تا شیشه به‌عنوان بسته‌بندی‌ محبوب خصوصا در بسته بندی مایعات با هدف حفظ کیفیت محصول نهایی استفاده شود. این درحالی است که هیچ بسته‌بندی شامل این سه مزیت در کنار هم نیست. خوشبختانه توسعه تکنولوژی تولید محصولات شیشه‌ای در صنایع بسته‌بندی ایران نسبتا با روند جهانی همخوانی دارد و در طول چند سال گذشته پیشرفت خوبی داشته است و تولید‌کنندگان داخلی، خصوصا در بخش‌خصوصی توانایی تولید خود را به‌روزرسانی کرده‌اند و از نظر کیفی هیچ تفاوتی با شیشه‌های ساخت کشورهای اروپایی ندارند.
 
در ادامه این نوشتار اهمیت بسته‌بندی در اقتصاد و بازارهای امروزی از چند منظر «بسته‌بندی و تولیدکنندگان»، «بسته‌بندی و مصرف‌کنندگان»، «بسته‌بندی و محیط‌زیست» و «بسته‌بندی و حمل‌ونقل» مورد واکاوی قرار می‌گیرد. در اکثر کشورهای توسعه‌یافته، تولیدات کارخانه‌ها و واحدهای تولیدی با یکسری مشخصات خاص ارائه می‌شوند که ضمن رعایت صداقت ‌کاری، سلیقه و نظر خریدار را نیز همراه دارد. اصولا در کشورهای مختلف دنیا، بحثی علمی در مورد مقوله «بسته‌بندی و تولیدکنندگان» مطرح است که صاحبان واحدهای تولیدی می‌کوشند تا از خود خلاقیت‌های خاصی، به منظور فروش هر چه بیشتر محصولاتشان نشان دهند. ما نیز باید این را بدانیم که بسته‌بندی مناسب برای افزایش فروش تولیدات بسیار مهم است و در حقیقت مردم انتظار دارند از کیفیت و کمیت محصول که معمولا روی پوشش آن درج می‌شود اطلاع داشته باشند و به همان میزان واقعی برابر آن چیزی باشد که روی جلد یا بسته‌بندی آن محصولات نوشته شده است. در این میان، نکته که حائز اهمیت آن است که اجناس تولیدی باید در جهت استانداردهای خاص مصرفی حرکت کنند و آن چیزی نیست جز سلایق فردی و معیارهای عامه‌پسند.
 
در جایی که حجم وسیعی از اجناس مصرفی وجود دارند، رقابت بین تولیدات بسیار زیاد است و در چنین بازاری، محصولی گوی سبقت را خواهد ربود که از کیفیت خوب و بسته‌‌بندی زیبا و متناسب با سلیقه خریداران برخوردار باشد و اینجاست که صنعت بسته‌بندی، اثر خود را نشان می‌دهد تا جایی که طبق نظر بسیاری از کارشناسان بازار و تجارت، این صنعت را می‌توان خروجی و عامل اساسی موفقیت واحدهای تولیدی عنوان کرد. در این بخش علاوه بر زیبایی محصول، به مواردی از نظر مقاومت بسته‌‌بندی، شکل و هندسه بسته‌بندی، مشخصات مواد داخل بسته‌بندی و... توجه زیادی می‌شود که خود در جهت آشنایی بیشتر مردم با آن کالا بوده و نیز اطلاعات دقیق روی آن، به بالا رفتن فروش و رضایت خریدار کمک بسزایی می‌کند. پس به وضوح دیده می‌شود که بسته‌بندی کالا و قبول و رضایت مصرف‌کننده، به‌عنوان دو رکن جدانشدنی از هم رونق و افزایش فروش کالاهای تولیدی را به همراه دارد.
 
اما در مورد بخش بسته‌بندی و محیط‌زیست نیز ارائه برخی موارد خالی از لطف نیست. طبق آمارهای اعلام شده از سوی سازمان‌های جهانی، هر فرد به اندازه وزن خود در ماه زباله دور می‌ریزد. بحث بسته‌بندی در مقوله محیط‌زیست از آن جهت اهمیت دارد که خود این مبحث و دور ریختن پوشش‌های محصولات، به‌عنوان کلیدی در جهت باز کردن درهای متعدد اشتغال‌زایی در نظر گرفته می‌شود. در این راستا بهتر است در صنعت بسته‌بندی از موادی استفاده شود که قابلیت برگشت و استفاده مجدد را داشته باشند تا بتوان از حجم بالای مواد بازیافتی به‌ منظور مصارف دیگر از جمله پلاستیک و شیشه استفاده کرد. طبق اطلاعات منتشر شده در سطح جهان، هم‌ اکنون شرکت‌های بزرگ تولیدی، می‌کوشند بسته‌بندی کالاهای خود را به‌گونه‌ای انجام دهند که با استفاده از این روش‌ها، نه ‌تنها از انباشتگی زباله‌های مدفون شده جلوگیری شود، بلکه باعث افتتاح و اجرای خطوط تولیدی جدید شود.
 
اما بسته‌بندی و حمل‌ونقل مقوله دیگری است که باید زیر ذره‌بین قرار گیرد. با توجه به اهمیت خاص مقوله حمل ‌و نقل و ترانزیت کالا، صنعت بسته‌بندی محصولات، ارتباط مستقیم با ترانسپورت آن دارد. در پروسه تولید کالا، علاوه بر استفاده از موادی با کیفیت بالا، نحوه بسته‌بندی و شکل و هندسه آن بسیار مهم است و در عملیات بسته‌بندی گروهی محصول، نقش مهمی را ایفا می‌کند.
 
 
ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال